Telefunken było niemiecką firmą produkującą aparaty radiowe i telewizyjne, założoną w Berlinie w 1903 r. Powstała ona jako spółka zależna AEG oraz Siemens & Halske celem połączenia sił przy prowadzeniu badań nad telegrafią oraz komunikacją bezprzewodową. Firma początkowo produkowała wojskowe systemy łączności, z czasem zaczęła wytwarzać nadajniki i odbiorniki radiowe dla użytku cywilnego. W 1928 r. Telefunken przedstawiło przedwzmacniacz V-41 przeznaczony do prac radionadawczych, a 22 lata później – udoskonalony studyjny wzmacniacz mikrofonowy V-72, następnie V-73S i V76. Do roku 1988 poprzez spółkę zależną Teldec Telefunken był jedną z największych firm fonograficznych w Niemczech. Zasłynął wówczas jako producent aparatury audio, najwyższej klasy lamp elektronowych, mikrofonów studyjnych (na czele z legendarnym ELA M 251) oraz zapoczątkował system radiofonii FM.
1 października 1933 r. powstało Krajowe Towarzystwo Telefunken Sp. z o.o. w Warszawie. Początkowo firma zatrudniała 35 pracowników, a w pierwszym roku działalności wyprodukowano 1500 aparatów radiowych. Zakład produkcyjny początkowo mieścił się przy ul. Polnej, gdzie oddzielna, specjalnie w tym celu założona firma „Dźwięk” produkowała radioodbiorniki. Rok później, w 1934 r., w związku z dynamicznym rozwojem produkcji, firma przeniosła się na ul. Długą 42. Tam wynajęła powierzchnię ok. 500 m2, co pozwoliło zwiększyć zatrudnienie z liczby 35 do ok. 140 osób. Co było przyczyną wzrostu liczby pracowników? Jedną z nich może być przejęcie całości produkcji od kooperujących z Telefunken podwykonawców. W 1935 r. ponownie się przeniesiono, tym razem na Rakowiecką, gdzie wynajęto nowoczesny budynek o powierzchni trzykrotnie większej niż poprzednio. Wówczas w zakładach liczba pracowników wynosiła ok. 250. W 1937 r. firma zakupiła bardzo dużą działkę na warszawskiej Pradze, liczącą ok. 3200 m2 i zawierającą nowoczesną halę fabryczną (zbudowaną w 1931 r. na potrzeby Zakładów Przetworów Chemicznych Sidol Maksa Sternhella). Istniejąca hala została przebudowana i przystosowana do wytwarzania radioodbiorników, następnie wg projektu Lucjana Krongolda wzniesiono nowy budynek przeznaczony na biura, wydział obsługi technicznej i magazyny. Dodatkowo zbudowano także garaże, malarnię i portiernię. Zakłady uruchomione w nowej lokalizacji zatrudniały ok. 800 osób i funkcjonowały do wybuchu II wojny światowej. Do 1939 r. Telefunken opracowało i wypuściło na rynek 44 modele odbiorników, w tym aparaty „Uniphon”, „Fenomen”, „Super 4.38” i „Pionier”. Warto wspomnieć, że z racji na bardzo wysoki poziom techniczny, trwałość, solidność i staranność wykonania oraz wykorzystywanie skrzynek do aparatu (produkowanych m.in. z palisandra czy orzecha kaukaskiego), urządzenia wytworzone przez Telefunken aparaty radiowe kosztowały kilkaset złotych. W międzyczasie na początku 1938 r. firma przekształciła się w Krajowe Zakłady Telefunken S.A. W okresie dwudziestolecia międzywojennego, co należy podkreślić Telefunken prowadziło aktywną promocję swoich wyrobów, poprzez prezentacje na licznych imprezach targowych, reklamy prasowe, artykuły sponsorowane oraz reklamę aparatów radiowych jako najlepszego prezentu na Święta Bożego Narodzenia.
Po wybuchu II wojny światowej zakłady Telefunken zostały zlikwidowane, a działkę wraz z zabudową fabryczną kupili Adam i Maria Pakulscy. Na ich zlecenie architekt Mikołaj Soroka opracował projekt nadbudowy istniejących wówczas obiektów dawnego zespołu fabrycznego (z którym wystąpił 15 kwietnia 1940 r. do wydziału planowania miasta w zarządzie miejskim m. st. Warszawy): wzniesiono dwie kondygnacje budynku biurowego, a halę fabryczną wyrównano do trzech pełnych kondygnacji. Prawdopodobnie w trakcie lub po przebudowie został zbudowany również budynek kotłowni z kominem. Tak rozbudowany teren przetrwał wojnę, w której trakcie działała Wytwórnia Konserw „Wanda”. Tuż po wojnie funkcjonowały natomiast trzy zakłady: Wytwórnia Konserw, Marmolady i Przetworów Spożywczych „Wanda”, Wytwórnia Opakowań Blaszanych „Korona” Sp. z o.o. i Wytwórnia Opakowań Blaszanych „WOB” Sp. z o.o. Wszystkie wymienione wyżej wytwórnie, na mocy Zarządzeń Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia 12 sierpnia 1949 r. poddano przymusowemu zarządowi państwowemu, następnie na mocy Orzeczenia nr 12 Ministrów Handlu Wewnętrznego oraz Przemysłu Ciężkiego z dnia 6 lipca 1950 r. przejęto na własność państwa. Po nacjonalizacji zakłady trafiły pod zarząd Rembertowskich Zakładów Przemysłu Mięsnego. W późniejszym okresie zarządcą terenu zostały Zakłady Przemysłu Odzieżowego „Cora”, które zaadaptowały teren na warsztaty szkolne, biura i hotel robotniczy dla szwaczek. W latach 90. XX w. zakłady zostały zlikwidowane i od tej pory pozostały opuszczone po dziś dzień.
Fotogaleria:
Link do fotogalerii na Facebooku ("Urbex Fotografia" #25):
Przedwojenne Zakłady Radiowe TELEFUNKEN (fotogaleria)
Link do filmu na YouTube:
